Sơ đồ phương án PCCC: vẽ thế nào, phải thể hiện những gì?

Sơ đồ phương án PCCC là gì, nằm ở đâu trong hồ sơ?

Đó là phần hình vẽ bắt buộc của phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ của cơ sở. Điểm b khoản 1 Điều 15 Nghị định 105/2025/NĐ-CP yêu cầu phương án có “sơ đồ thể hiện đường, lối thoát nạn, vị trí trụ, bể, điểm, bến để xe chữa cháy, máy bơm chữa cháy lấy nước chữa cháy, vị trí bố trí phương tiện, thiết bị báo cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ theo từng khu vực, hạng mục công trình trong cơ sở”. Trong Mẫu PC06, sơ đồ này là mục I “Sơ đồ tổng mặt bằng”, đặt trước phần thông tin cơ sở.

Phương án (kèm sơ đồ) là một tài liệu trong hồ sơ phòng cháy, chữa cháy của cơ sở (điểm đ khoản 1 Điều 4 Nghị định 105). Cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC, tức có tên trong danh mục Phụ lục I Nghị định 105, phải có phương án (khoản 7 Điều 2, điểm đ khoản 1 Điều 23 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 55/2024). Người đứng đầu cơ sở chịu trách nhiệm tổ chức xây dựng và thực tập phương án bằng lực lượng, phương tiện tại chỗ (khoản 1 Điều 10 Luật 55).

Mẫu sơ đồ tổng mặt bằng trông như thế nào?

Mẫu PC06 (toàn văn trong Công báo Nghị định 105/2025/NĐ-CP) chỉ ghi nội dung phải có và khổ giấy, không kèm hình mẫu. Hình dưới là một sơ đồ minh hoạ cho xưởng 1 tầng có kho, khu sản xuất và văn phòng, thể hiện đủ các nội dung điểm b khoản 1 Điều 15 yêu cầu.

Cách đọc hình: mỗi khu vực ghi rõ công năng; nét đứt màu xanh có mũi tên là hướng thoát nạn ra 3 cửa; ký hiệu tam giác là bình chữa cháy xách tay; vòng tròn gạch chéo là họng nước chữa cháy; dải xám phía dưới là đường cho xe chữa cháy tiếp cận, có điểm đỗ xe và trụ nước bên ngoài. Hướng Bắc, hướng gió và điểm tập kết không bắt buộc trong mục I nhưng nên có, vì phần tình huống của Mẫu PC06 yêu cầu hướng dẫn người thoát ra “vị trí tập kết an toàn đã được quy định”.

Sơ đồ phương án PCCC phải thể hiện những gì?

Gom theo điểm b khoản 1 Điều 15 Nghị định 105 và lời dẫn ở mục I Mẫu PC06, một sơ đồ đạt yêu cầu có 8 nhóm thông tin:

1. Các hạng mục công trình, khu vực của cơ sở, ghi công năng (kho, sản xuất, văn phòng, để xe…).
2. Đường giao thông trong cơ sở và đường xe chữa cháy đi vào.
3. Lối thoát nạn: cửa ra, cầu thang, hướng thoát.
4. Vị trí trụ, bể, bến lấy nước chữa cháy trong và ngoài cơ sở. Hướng dẫn ghi phương án yêu cầu nêu khoảng cách từ cơ sở tới các nguồn nước bên ngoài.
5. Điểm, bến để xe chữa cháy, máy bơm chữa cháy lấy nước.
6. Vị trí thiết bị báo cháy: tủ trung tâm, nút ấn, chuông, đèn.
7. Vị trí phương tiện chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ: bình, tủ và họng nước, dụng cụ phá dỡ, mặt nạ…
8. Chú thích ký hiệu, tên cơ sở; khổ giấy A4 hoặc lớn hơn.

Số lượng trên sơ đồ phải khớp hai bảng trong cùng phương án: bảng thống kê phương tiện (mục 5.1) và bảng thống kê hệ thống PCCC (mục 5.2). Nguồn nước khớp bảng mục 6, nơi ghi trữ lượng (m³) hoặc lưu lượng (l/s) của từng bể, trụ.

Cách vẽ sơ đồ phương án PCCC: 6 bước

Văn bản không quy định phần mềm vẽ. Vẽ tay, AutoCAD hay phần mềm văn phòng đều được, miễn đủ nội dung và đọc rõ ở khổ A4. Trình tự làm thực tế:

Bước 1: Lấy mặt bằng gốc

Công trình thuộc diện thẩm định thiết kế PCCC đã có bản vẽ hoàn công các hệ thống PCCC trong hồ sơ (điểm k khoản 1 Điều 4 Nghị định 105) — đây là nền tốt nhất, xem thêm bài nghiệm thu PCCC. Cơ sở nhỏ không có bản vẽ thì đo thực tế, vẽ đúng tỷ lệ tương đối và ghi kích thước chính.

Bước 2: Vẽ ranh giới, hạng mục và đường

Vẽ tường bao, cổng, từng nhà và khu vực, ghi công năng. Thể hiện đường nội bộ và đoạn đường bên ngoài mà xe chữa cháy sẽ đi vào.

Bước 3: Kiểm đếm và đánh dấu phương tiện tại chỗ

Đi từng khu vực, đánh dấu đúng chỗ đặt bình, tủ và họng nước, tủ trung tâm, nút ấn báo cháy. Đếm xong thì đối chiếu với bảng mục 5 của phương án; lệch số là lỗi dễ bị phát hiện khi kiểm tra.

Bước 4: Đánh dấu nguồn nước và chỗ lấy nước

Ghi bể, trụ trong cơ sở; trụ, bể của cơ sở lân cận, ao, hồ, sông… bên ngoài kèm khoảng cách; vị trí xe chữa cháy hoặc máy bơm đỗ để hút nước.

Bước 5: Vẽ lối và hướng thoát nạn

Dùng nét đứt có mũi tên chỉ từ từng khu vực ra cửa, cầu thang, rồi tới điểm tập kết. Đánh dấu vị trí đèn exit chỉ dẫn thoát nạn nếu có.

Bước 6: Chú thích, ký duyệt, lưu hồ sơ

Thêm bảng chú thích, tên cơ sở, ngày lập; in khổ A4 trở lên và đóng vào phương án để người đứng đầu cơ sở ký, ghi rõ họ tên, chức vụ, đóng dấu nếu có. Lần sau sửa sơ đồ thì ghi vào mục V “Cập nhật, bổ sung, chỉnh lý phương án”.

Ký hiệu dùng trên sơ đồ phương án chữa cháy

Bộ ký hiệu chính thức nằm ngay trong Nghị định 105: bảng “Ký hiệu dùng trong sơ đồ bố trí lực lượng, phương tiện chữa cháy” ở trang 57–58 Công báo số 719+720 ngày 31/5/2025, đi kèm Mẫu PC08 (phương án của cơ quan Công an). Mẫu PC06 của cơ sở không bắt buộc bộ này. Tuy vậy, dùng cùng ký hiệu giúp lực lượng chữa cháy đọc sơ đồ của cơ sở nhanh hơn khi đến hiện trường.

Bảng không có ký hiệu cho tủ trung tâm báo cháy, nút ấn, đầu báo, đèn exit, cầu dao điện. Với các thiết bị này, cơ sở tự đặt ký hiệu đơn giản (ví dụ ô chữ “TTBC”) và bắt buộc ghi vào chú thích.

Sơ đồ triển khai lực lượng, sơ đồ thoát hiểm khác sơ đồ phương án thế nào?

Đây là các loại sơ đồ khác nhau. Ngoài sơ đồ tổng mặt bằng trong phương án, chủ cơ sở còn phải làm sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn treo tại tầng, phòng khi thuộc diện; còn sơ đồ triển khai lực lượng là việc của cơ quan Công an:

“Sơ đồ triển khai lực lượng” mà nhiều người tìm chính là loại thứ hai: vẽ điểm phát sinh cháy, hướng phát triển đám cháy, vị trí ban chỉ huy, hướng tấn công chính, theo đúng bộ ký hiệu ở trên. Cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ chỉ có trách nhiệm phối hợp khi Công an xây dựng và thực tập phương án này (khoản 3 Điều 10 Luật 55).

Sơ đồ thoát hiểm (sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn) treo tường

Đây là loại bắt buộc khi thuộc diện. QCVN 10:2025/BCA yêu cầu nhà, công trình trang bị phương tiện chỉ dẫn thoát nạn theo TCVN 13456 (mục 2.2.1). Mục 5.2.9 TCVN 13456:2022 quy định:

• Tầng có diện tích lớn hơn 1.000 m² hoặc có từ hai lối ra thoát nạn trở lên phải có sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn.
• Phòng nghỉ của khách sạn, cơ sở lưu trú, cho thuê phòng ở phải có sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn.
• Sơ đồ gồm phần chỉ dẫn bằng chữ và phần ký hiệu, niêm yết ở chỗ dễ thấy, nơi có người thường xuyên qua lại.
• Kích thước không nhỏ hơn 600 × 400 mm cho sơ đồ tại tầng và 400 × 300 mm cho sơ đồ tại phòng.

TCVN 13456:2022 áp dụng khi thiết kế, lắp đặt cho nhà xây mới, cải tạo, sửa chữa hoặc thay đổi công năng. Sơ đồ thoát hiểm không thay được mục I của phương án: một bản để người trong nhà tự thoát ra, một bản để chỉ huy chữa cháy nắm toàn cơ sở. Có thể lấy chính sơ đồ tổng mặt bằng làm nền, rồi vẽ riêng cho từng tầng hoặc từng phòng; treo cạnh bộ nội quy, tiêu lệnh là vị trí dễ thấy.

Ai duyệt sơ đồ, bao lâu cập nhật và thực tập?

• Duyệt: người đứng đầu cơ sở xây dựng và phê duyệt phương án theo Mẫu PC06 (khoản 1 Điều 15 Nghị định 105). Nghị định 105 không quy định thủ tục gửi Công an phê duyệt hay lệ phí cho loại phương án này.
• Cập nhật: văn bản không đặt chu kỳ cố định, nhưng người đứng đầu cơ sở phải cập nhật, bổ sung, chỉnh lý phương án khi có thay đổi nội dung (khoản 5 Điều 15 Nghị định 105). Đổi mặt bằng, công năng, vị trí phương tiện hoặc nguồn nước thì sửa sơ đồ và ghi vào mục V của phương án.
• Thực tập: ít nhất một lần mỗi năm; mỗi lần có thể tập một hoặc nhiều tình huống, nhưng phải lần lượt tập hết các tình huống giả định trong phương án (điểm a khoản 1 Điều 16). Kết quả đưa vào báo cáo Mẫu PC04 hoặc cập nhật trên Cơ sở dữ liệu về PCCC (điểm c khoản 1 Điều 16).
• Cơ sở dưới 20 người: vẫn phải có phương án nếu thuộc Phụ lục I. Số người chỉ quyết định việc lập Đội PCCC cơ sở hay phân công người bằng văn bản (khoản 2 Điều 20 Nghị định 105); không lập đội thì ghi mục 4.2 của Mẫu PC06.

Lỗi hay gặp và mức phạt

Những chỗ dễ sai khi đối chiếu sơ đồ với yêu cầu của Mẫu PC06:

• Dùng sơ đồ mẫu của nơi khác, vị trí bình, họng nước không đúng thực tế.
• Thiếu nguồn nước bên ngoài và khoảng cách tới cơ sở; không ghi chỗ đỗ xe chữa cháy, máy bơm lấy nước.
• Số bình, số họng trên sơ đồ khác bảng thống kê mục 5.
• Ký hiệu tự đặt nhưng không có chú thích.
• Đã cải tạo, dời kho, ngăn thêm phòng mà không cập nhật mục V.
• Nhầm sang sơ đồ bố trí lực lượng của Mẫu PC08, vẽ thêm điểm cháy, hướng tấn công thay cho thông tin cơ sở phải có.

Mức phạt theo Điều 26 Nghị định 106/2025/NĐ-CP, áp dụng cho cá nhân; tổ chức vi phạm bị phạt gấp 02 lần (khoản 1, khoản 2 Điều 4). Xem đủ các mức ở bài quy định xử phạt PCCC.

Câu hỏi thường gặp

Sơ đồ phương án PCCC có cần Công an đóng dấu không?

Không. Phương án của cơ sở do người đứng đầu cơ sở ký phê duyệt, đóng dấu của cơ sở nếu có (khoản 1 Điều 15 Nghị định 105). Công an xem phương án khi kiểm tra; phương án của cơ quan Công an là loại khác (Mẫu PC08).

Có bắt buộc vẽ bằng AutoCAD không?

Không. Văn bản chỉ quy định nội dung phải thể hiện và khổ giấy A4 hoặc lớn hơn; vẽ tay rõ ràng, có chú thích vẫn đáp ứng.

Có phải vẽ sơ đồ cho từng tình huống cháy không?

Không với Mẫu PC06 hiện hành: mẫu chỉ có một mục sơ đồ (mục I), còn phần giả định tình huống viết bằng lời. Sơ đồ theo từng giai đoạn chữa cháy thuộc phương án của cơ quan Công an (Mẫu PC08).

Văn bản nào đang quy định, còn hiệu lực không?

Nghị định 105/2025/NĐ-CP (hiệu lực 01/7/2025, thay Nghị định 136/2020/NĐ-CP) đang áp dụng. Nghị định 347/2026/NĐ-CP sửa Nghị định 105 từ 15/9/2026 nhưng không sửa Điều 15, Điều 16 và không thay Mẫu PC06. Danh sách văn bản còn hiệu lực xem ở bài quy định PCCC mới nhất.

Căn cứ pháp lý

• Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 — khoản 7 Điều 2, Điều 10, điểm đ khoản 1 Điều 23 (hiệu lực 01/7/2025)
• Nghị định 105/2025/NĐ-CP — Điều 4, 15, 16, 20; Mẫu PC06, PC08 và bảng ký hiệu trang 57–58 Công báo số 719+720 ngày 31/5/2025 (hiệu lực 01/7/2025)
• Nghị định 347/2026/NĐ-CP — sửa Nghị định 105 nhưng không sửa Điều 15, 16 và Mẫu PC06 (hiệu lực 15/9/2026)
• Nghị định 106/2025/NĐ-CP — Điều 4, Điều 26 (xử phạt về phương án chữa cháy)
• Thông tư 36/2025/TT-BCA — Điều 12; Mẫu số 02 Phụ lục VI (hiệu lực 01/7/2025)
• QCVN 06:2022/BXD — mục 6.17.2 (phòng trực điều khiển chống cháy)
• QCVN 10:2025/BCA — mục 2.2.1 (hiệu lực 30/12/2025); TCVN 13456:2022 — mục 5.2.9 (sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn)

Đối chiếu toàn văn bản Công báo trong kho văn bản của Thietbi114; sơ đồ minh hoạ do Thietbi114 tự dựng cho một cơ sở giả định. Cập nhật ngày 14/10/2026.