Các quy định trang bị bình chữa cháy cho nhà và công trình (Thông tư mới nhất)

Ngày 04/11/2025, Bộ Công an ban hành Thông tư số 103/2025/TT-BCA kèm theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 10:2025/BCA, chính thức có hiệu lực từ ngày 30/12/2025. Văn bản pháp lý mới này mang tính bước ngoặt khi tối ưu hóa chi phí cho doanh nghiệp (bãi bỏ quy định dự trữ 10% số lượng bình), nhưng đồng thời siết chặt quy định về vị trí, mật độ bố trí thực tế và danh mục thiết bị bắt buộc tại các công trình có nguy cơ cháy nổ cao.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các điểm thay đổi cốt lõi, hướng dẫn cách tính định mức bình chữa cháy theo diện tích sàn và cập nhật các chế tài xử phạt hành chính mới nhất áp dụng từ năm 2026.

Căn Cứ Pháp Lý Và Phạm Vi Áp Dụng Của QCVN 10:2025/BCA

Văn bản pháp luật hiện hành

Việc trang bị và bố trí các phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cho các công trình xây dựng từ năm 2026 chịu sự điều chỉnh trực tiếp bởi quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới nhất. Các căn cứ pháp lý cốt lõi bao gồm:

• Thông tư số 103/2025/TT-BCA: Do Bộ trưởng Bộ Công an ký ban hành ngày 04/11/2025, chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 30/12/2025. Thông tư này ban hành kèm theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trang bị, bố trí phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cho nhà và công trình (ký hiệu QCVN 10:2025/BCA).
• Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024: Quy chuẩn QCVN 10:2025/BCA được xây dựng dựa trên các nền tảng nguyên tắc của Luật PCCC & CNCH mới nhất.
• Hệ thống Tiêu chuẩn Việt Nam viện dẫn: Quy chuẩn vận hành phối hợp cùng TCVN 7435-1 (về lựa chọn và bố trí bình chữa cháy xách tay) và các văn bản sửa đổi bổ sung về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh trật tự, an toàn xã hội.

Phạm vi điều chỉnh và Quy định chuyển tiếp

Quy chuẩn QCVN 10:2025/BCA quy định các yêu cầu bắt buộc về kỹ thuật trong việc trang bị, thiết lập hệ thống và bố trí phương tiện PCCC trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam.

Đối tượng áp dụng: Quy chuẩn áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt động xây dựng mới, cải tạo, thay đổi quy mô, công năng sử dụng của nhà, công trình, hạ tầng kỹ thuật đô thị, khu dân cư, khu công nghiệp và cụm sản xuất.

Quy định chuyển tiếp (Điều 2 Thông tư 103/2025/TT-BCA):

• Hồ sơ thiết kế xây dựng đã được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền thẩm duyệt, thẩm định thiết kế về PCCC trước ngày 30/12/2025 tiếp tục thực hiện theo các quy định cũ. Chốt mốc này giúp các dự án đang triển khai tránh được việc phải điều chỉnh lại thiết kế từ đầu, đảm bảo tính ổn định về kinh tế cho doanh nghiệp.
• Đối với nhà và công trình đã nghiệm thu đưa vào sử dụng: Khi tiến hành cải tạo làm tăng quy mô, biến đổi công năng hoặc thay đổi hạng nguy hiểm cháy nổ, chủ đầu tư chỉ bắt buộc áp dụng quy chuẩn QCVN 10:2025/BCA đối với các bộ phận, khu vực trực tiếp nằm trong phạm vi cải tạo, sửa chữa.

Những Thay Đổi Cốt Lõi Về Trang Bị Bình Chữa Cháy Theo Quy Định Mới

So với các quy định cũ, quy chuẩn QCVN 10:2025/BCA mang đến hai thay đổi mang tính cốt lõi, tác động trực tiếp đến chi phí vận hành của doanh nghiệp và phương thức bố trí thiết bị trên mặt bằng thực tế.

Cắt giảm thủ tục kinh tế: Bỏ quy định dự trữ 10% số lượng bình

Một trong những điểm mới mang lại lợi ích kinh tế lớn nhất cho chủ đầu tư là việc chính thức bãi bỏ yêu cầu phải trang bị dự trữ không ít hơn 10% tổng số lượng bình chữa cháy bố trí tại nhà và công trình.

• Quy định cũ: Doanh nghiệp bắt buộc phải mua thêm và lưu kho một lượng bình bằng 10% tổng số lượng bình đang sử dụng để sẵn sàng thay thế khi cần bảo dưỡng hoặc nạp sạc.
• Quy định mới (QCVN 10:2025/BCA): Chủ đầu tư chỉ cần trang bị đúng và đủ số lượng bình theo tính toán định mức thực tế trên mặt bằng. Quy định này giúp loại bỏ hoàn toàn chi phí mua sắm thiết bị dư thừa, đồng thời giải phóng diện tích kho bãi lưu trữ không cần thiết tại cơ sở.

Siết chặt vị trí và mật độ bố trí thực tế

Song song với việc giảm bớt gánh nặng chi phí, quy chuẩn mới siết chặt hơn các điều kiện kỹ thuật nhằm đảm bảo khả năng ứng phó tối đa khi xảy ra hỏa hoạn.

• Tính độc lập trong trang bị: Tại các khu vực, phòng ban đã được lắp đặt hệ thống chữa cháy tự động (ví dụ: hệ thống Sprinkler, hệ thống chữa cháy bằng khí), chủ đầu tư vẫn bắt buộc phải trang bị bình chữa cháy xách tay hoặc bình chữa cháy có bánh xe theo đúng tiêu chuẩn TCVN 7435-1. Hệ thống tự động không được dùng làm căn cứ để giảm bớt số lượng bình chữa cháy xách tay tại khu vực đó.
• Xử lý khu vực bị chia cắt: Quy chuẩn mới bổ sung quy định nghiêm ngặt đối với mặt bằng có nhiều vách ngăn, tường ngăn hoặc phòng nhỏ độc lập. Khoảng cách di chuyển từ vị trí xa nhất trong phòng đến bình chữa cháy gần nhất phải được tính toán dựa trên lộ trình di chuyển thực tế (phải đi vòng qua vách ngăn, cửa ra vào), thay vì tính theo đường chim bay như trước đây. Điều này đảm bảo nguyên tắc “dễ thấy, dễ lấy” trong mọi tình huống khẩn cấp, ngăn chặn việc thiết bị bị che khuất hoặc bị cô lập bởi các cấu kiện xây dựng.

Tiêu Chuẩn Định Mức Và Cách Tính Toán Trang Bị Bình Chữa Cháy

Để đảm bảo hiệu quả dập tắt đám cháy ngay từ khi mới phát sinh, quy chuẩn QCVN 10:2025/BCA phân loại định mức trang bị dựa trên 3 yếu tố cốt lõi: mức độ nguy hiểm cháy của khu vực, diện tích sàn cần bảo vệ và khoảng cách di chuyển thực tế lớn nhất đến bình chữa cháy.

Bảng tra cứu định mức bố trí bình chữa cháy xách tay

Tùy thuộc vào công năng và tính chất hoạt động, các khu vực trong nhà và công trình được chia thành 3 nhóm nguy hiểm cháy: Thấp, Trung bình và Cao. Định mức trang bị cụ thể được quy định chi tiết trong bảng dưới đây:

Mỗi loại đám cháy cần sử dụng loại bình chữa cháy khác nhau, và được bố trí theo khu vực có nguy cơ cháy do các chất cháy, cụ thể như sau:

Phương pháp tính toán số lượng bình chữa cháy cho một mặt bằng

Chủ đầu tư và đơn vị thiết kế áp dụng công thức toán học logic dưới đây để xác định tổng số lượng bình chữa cháy tối thiểu cần trang bị cho một tầng sàn:

Số lượng bình chữa cháy bắt buộc = Tổng diện tích sàn của tầng (mét vuông) ⁄ Diện tích bảo vệ tối đa của một bình (mét vuông/ bình)

Lưu ý nguyên tắc làm tròn và bố trí thực tế:

• Làm tròn số: Kết quả phép tính nếu ra số lẻ thì luôn luôn phải làm tròn lên theo số nguyên gần nhất. Ví dụ: Kết quả tính toán ra 4,1 bình thì phải trang bị tối thiểu là 5 bình.
• Mỗi tầng là một thực thể độc lập: Quy chuẩn quy định tất cả các tầng sàn (bao gồm cả tầng hầm, tầng lửng, tầng kỹ thuật) phải được tính toán riêng biệt. Không được phép gộp diện tích của các tầng để tính tổng số lượng bình rồi phân bổ ngược lại.
• Khống chế số lượng tối thiểu: Tại mỗi tầng sàn độc lập, bất kể diện tích nhỏ như thế nào (dù dưới 50 m²), vẫn phải bố trí tối thiểu không ít hơn 02 bình chữa cháy xách tay.
• Phối hợp khoảng cách thực tế: Sau khi tính đủ số lượng bình theo diện tích, người chịu trách nhiệm phải đặt bình lên sơ đồ mặt bằng và kiểm tra lại khoảng cách di chuyển thực tế. Nếu có bất kỳ điểm nào trên mặt bằng đến vị trí đặt bình gần nhất vượt quá mốc mét quy định (15m đối với nguy cơ cao, 20m đối với nguy cơ trung bình/thấp), chủ cơ sở buộc phải tăng cường thêm số lượng bình tại khu vực đó để đảm bảo tính bao phủ hoàn toàn.

Danh Sách Các Loại Hình Công Trình Bắt Buộc Tăng Cường Thiết Bị Đi Kèm

Bên cạnh việc chuẩn hóa định mức bình chữa cháy, quy chuẩn QCVN 10:2025/BCA đặc biệt siết chặt mức độ an toàn bằng cách buộc một số loại hình công trình đặc thù phải trang bị thêm hệ thống cấp nước và các thiết bị bảo hộ, cứu nạn chuyên dụng đi kèm.

Hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà

Quy định mới mở rộng diện áp dụng bắt buộc đối với hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà (được kết nối với nguồn nước áp lực ổn định) nhằm tăng cường khả năng dập tắt các đám cháy có quy mô lớn hơn trước khi lực lượng cứu hỏa chuyên nghiệp tiếp cận. Các loại hình bắt buộc bao gồm:

• Nhà hỗn hợp và nhà đa năng: Các tòa nhà kết hợp nhiều công năng sử dụng (như văn phòng, trung tâm thương mại, chung cư thấp tầng) có tổng thể tích từ 5.000 m³ trở lên hoặc chiều cao phòng cháy chữa cháy từ 3 tầng trở lên.
• Nhà ở riêng lẻ kết hợp sản xuất, kinh doanh: Áp dụng cho các công trình có diện tích phục vụ sản xuất, kinh doanh chiếm không quá 70% tổng diện tích sàn của nhà, có chiều cao từ 3 tầng trở lên hoặc tổng diện tích sàn khu vực kinh doanh từ 300 m² trở lên.

Bộ dụng cụ phá dỡ và Mặt nạ lọc độc chuyên dụng

Nhằm tối ưu hóa khả năng tự thoát nạn và hỗ trợ lực lượng cứu hộ trong môi trường nhiều khói khí độc, các cơ sở tập trung đông người hoặc có cấu trúc không gian kín bắt buộc phải trang bị thêm các thiết bị phụ trợ đặc biệt:

Bộ dụng cụ phá dỡ thô sơ (bao gồm rìu PCCC, xà beng, búa tạ, kìm cộng lực):

• Đối tượng bắt buộc: Nhà chung cư, nhà tập thể, nhà ở ký túc xá; Khách sạn, nhà khách, nhà nghỉ và các cơ sở lưu trú khác; Nhà hát, rạp chiếu phim, trung tâm thương mại, chợ; Cơ sở kinh doanh dịch vụ karaoke, vũ trường, quán bar.
• Quy định bố trí: Các dụng cụ này phải được đặt tại tủ phương tiện PCCC tập trung của mỗi tầng sàn hoặc tại trạm bơm/phòng trực điều khiển PCCC để người dân dễ dàng tiếp cận khi cần phá dỡ cấu kiện xây dựng, mở lối thoát nạn.

Mặt nạ phòng độc/lọc độc (theo Phụ lục F của quy chuẩn):

• Đối tượng bắt buộc: Các cơ sở kinh doanh dịch vụ karaoke, vũ trường; Khách sạn, nhà khách có chiều cao từ 3 tầng trở lên hoặc có tổng khối tích từ 1.000 m³ trở lên.
• Định mức trang bị bắt buộc: Phải bố trí mặt nạ lọc độc tại tất cả các tầng nhà. Số lượng mặt nạ được tính toán theo tỷ lệ 01 chiếc/01 người, căn cứ dựa trên tổng số lượng nhân viên làm việc cộng với số lượng khách lưu trú/sử dụng dịch vụ tối đa tại khu vực đó trong cùng một thời điểm. Thiết bị phải được bảo quản trong hộp kín có chỉ dẫn rõ ràng tại các sảnh tầng hoặc hành lang thoát hiểm.

Chế Tài Xử Phạt Vi Phạm Hành Chính Từ Năm 2026

Việc không tuân thủ các quy định về trang bị phương tiện PCCC không chỉ làm gia tăng rủi ro về người và tài sản mà còn đối mặt với các chế tài xử phạt hành chính nghiêm khắc. Kể từ ngày 20/04/2026, Nghị định số 69/2026/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 106/2025/NĐ-CP) chính thức có hiệu lực, siết chặt khung hình phạt và nâng cao thẩm quyền xử lý vi phạm nhằm tăng tính răn đe.

Khung phạt tiền đối với hành vi vi phạm về trang bị bình chữa cháy

Mức xử phạt hành chính được cơ quan chức năng áp dụng phân biệt rõ ràng giữa đối tượng cá nhân và tổ chức, đi kèm các biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc:

Đối với hộ gia đình, cá nhân:

• Hành vi không trang bị bình chữa cháy tại nhà ở thông thường (thuộc danh mục có nguy cơ cháy nổ) bị phạt tiền từ 300.000 đồng đến 1.000.000 đồng.
• Đối với mô hình nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh, nhà cho thuê trọ, chung cư mini nhưng không trang bị đầy đủ phương tiện PCCC theo quy chuẩn, mức phạt tăng lên từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.

Đối với hộ kinh doanh, cửa hàng độc lập:

• Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng cho hành vi hoàn toàn không trang bị bình chữa cháy.
• Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng nếu có trang bị nhưng thiết bị không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật (bình mất áp suất, niêm phong bị rách, chất chữa cháy hết hạn hoặc không có khả năng hoạt động).

Đối với tổ chức, doanh nghiệp, nhà xưởng:

• Hành vi không trang bị hoặc lắp đặt phương tiện, thiết bị PCCC cho nhà và công trình theo đúng quy định kỹ thuật của QCVN 10:2025/BCA sẽ chịu mức phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.
• Hành vi vi phạm nhiều lần đối với cùng một lỗi trang bị tại một cơ sở quản lý sẽ không bị cộng dồn từng lần phạt riêng lẻ, mà bị xử phạt gộp một lần và áp dụng tình tiết tăng nặng theo quy định mới tại khoản 6 Điều 1 Nghị định 69/2026/NĐ-CP.

Biện pháp khắc phục hậu quả và trách nhiệm liên đới

Bên cạnh hình thức phạt tiền, hệ thống pháp luật quy định các chế tài bổ sung nghiêm ngặt để triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ cháy nổ:

• Biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc: Tổ chức, cá nhân vi phạm buộc phải mua sắm, lắp đặt và bổ sung đầy đủ số lượng, chủng loại bình chữa cháy dập lửa đạt chuẩn theo đúng diện tích sàn và tính chất nguy hiểm cháy của công trình.
• Đình chỉ hoạt động và Thẩm quyền mới: Nghị định 69/2026/NĐ-CP mở rộng thẩm quyền cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, phường. Cơ quan quản lý cấp cơ sở có quyền ra quyết định xử phạt tiền lên đến 25.000.000 đồng, đồng thời áp dụng hình thức đình chỉ hoạt động có thời hạn đối với các cơ sở kinh doanh cố tình không khắc phục sai phạm sau khi đã bị nhắc nhở.
• Làm rõ trách nhiệm thuê, mượn mặt bằng: Quy định mới bổ sung điều khoản phân định: các tổ chức, cá nhân thuê, mượn hoặc ở nhờ nhà ở để hoạt động kinh doanh vẫn phải chịu trách nhiệm hành chính trực tiếp đối với các vi phạm PCCC phát sinh trong phạm vi diện tích hoạt động của mình, thay vì đổ lỗi hoàn toàn cho chủ sở hữu tòa nhà.
• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Trong trường hợp cơ sở không trang bị thiết bị PCCC hoặc thiết bị không hoạt động dẫn đến việc không thể khống chế đám cháy ngay từ đầu, gây thiệt hại nghiêm trọng về người hoặc tài sản, người đứng đầu cơ sở sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy” theo Bộ luật Hình sự.